Trong bối cảnh tổ chức lại bộ máy hành chính nhà nước, theo đó Bộ Nội vụ tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về lao động từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Bộ Nội vụ hiện đang là cơ quan chủ trì xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Nghị định mới quy định về quản lý người lao động nước ngoài (“NLĐNN”) làm việc tại Việt Nam (“Dự Thảo”). Dự Thảo này được soạn thảo nhằm thay thế Nghị định số 152/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 70/2023/NĐ-CP (“Nghị Định 152”), với mục tiêu cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng thực tiễn tuyển dụng, sử dụng lao động nước ngoài trong bối cảnh phát triển kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Dự Thảo hiện đang trình Thủ tướng Chính phủ Việt Nam phê duyệt, được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời vẫn đảm bảo yêu cầu kiểm soát và minh bạch trong quản lý lao động nước ngoài tại Việt Nam. Cụ thể như sau:
1. Bổ sung điều kiện về số năm kinh nghiệm đối với vị trí Giám đốc điều hành
Dự Thảo đã bổ sung điều kiện cụ thể về số năm kinh nghiệm cần thiết đối với NLĐNN đảm nhiệm vị trí Giám đốc điều hành đối với trường hợp trực tiếp điều hành một lĩnh vực của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và có ít nhất 5 năm kinh nghiệm đối với vị trí công việc dự kiến làm việc tại Việt Nam được quy định tại Điều 3.2 Dự Thảo. Quy định này nhằm minh bạch hóa tiêu chí đánh giá và bảo đảm tiêu chuẩn chuyên môn đối với các vị trí quản lý cấp cao trong doanh nghiệp tại Việt Nam, đồng thời, phù hợp với thực tế, tránh lợi dụng chính sách để tuyển lao động không có trình độ, kinh nghiệm vào làm việc và đáp ứng đề xuất của các địa phương trên cả nước.
2. Nới lỏng quy định về số lần nhập cảnh đối với NLĐNN có thời gian làm việc dưới 30 ngày
Theo quy định tại Nghị Định 152, NLĐNN làm việc tại Việt Nam dưới 30 ngày và không quá 3 lần trong 1 năm sẽ được miễn giấy phép lao động. Dự Thảo đã bãi bỏ giới hạn “không quá 3 lần”, đồng nghĩa với việc cho phép NLĐNN có thể nhập cảnh nhiều lần để thực hiện các công việc ngắn hạn có tổng thời gian làm việc dưới 30 ngày trong 01 năm được quy định cụ thể tại Điều 7.13 Dự Thảo. Điều này phản ánh thực tế nhu cầu của nhiều doanh nghiệp và tổ chức đang hợp tác với chuyên gia quốc tế trong các hoạt động ngắn ngày nhưng liên tục.
3. Loại bỏ văn bản chấp thuận nhu cầu sử dụng NLĐNN nhằm giảm tải hành chính
Theo quy định tại Nghị định 152, trước đây người sử dụng lao động (“NSDLĐ”) phải trải qua một quy trình gồm hai (02) bước: (i) đầu tiên là thông báo tuyển dụng lao động Việt Nam thay thế; (ii) trường hợp Bước (i) không có người lao động Việt Nam ứng tuyển, NSDLĐ mới được xin chấp thuận nhu cầu sử dụng NLĐNN. Chỉ sau khi có văn bản chấp thuận này, NSDLĐ mới được tiếp tục nộp hồ sơ xin cấp giấy phép lao động.
Tuy nhiên, một trong những thay đổi mang tính đột phá trong Dự Thảo là việc bãi bỏ yêu cầu nộp văn bản chấp thuận nhu cầu sử dụng NLĐNN, thành phần bắt buộc trong hồ sơ xin cấp giấy phép lao động theo quy định tại Nghị Định 152. Cụ thể, NSDLĐ không còn phải thực hiện thủ tục xin chấp thuận nhu cầu sử dụng NLĐNN riêng biệt, mà nội dung này sẽ được tích hợp vào quy trình xin cấp giấy phép lao động theo quy định tại Điều 18 Dự Thảo. Mặt khác, việc hợp nhất hai thủ tục hành chính thành một quy trình thống nhất sẽ gia tăng thời hạn giải quyết hồ sơ cấp giấy phép lao động từ 5 ngày làm việc lên 10 ngày làm việc được quy định tại Điều 22.2 Dự Thảo.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thu hút chuyên gia và lao động nước ngoài phục vụ các ngành ưu tiên phát triển như chuyển đổi số, năng lượng xanh, đổi mới sáng tạo…, sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch nhân sự quốc tế, đồng thời giúp cơ quan nhà nước kiểm soát hiệu quả hơn nhu cầu sử dụng NLĐNN trong từng trường hợp cụ thể.
4. Bổ sung quy định cấp lại Giấy xác nhận NLĐNN không thuộc diện cấp giấy phép lao động trong ba (03) trường hợp.
Một điểm mới đáng chú ý trong Dự Thảo là quy định riêng về các trường hợp được cấp lại Giấy xác nhận NLĐNN không thuộc diện cấp giấy phép lao động, được thể hiện tại Điều 11 Dự Thảo. Đây là một quy định chưa từng xuất hiện trong Nghị Định 152, phản ánh nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng linh hoạt, sát với thực tiễn.
Cụ Thể, Dự Thảo quy định ba (03) trường hợp có thể xin cấp lại:
- giấy xác nhận còn thời hạn nhưng bị mất;
- giấy xác nhận còn thời hạn nhưng bị hỏng; và
- thay đổi một số thông tin cá nhân hoặc thông tin tổ chức như họ tên, quốc tịch, số hộ chiếu, địa điểm làm việc hoặc tên doanh nghiệp (miễn là không thay đổi mã số doanh nghiệp).
Việc bổ sung quy định này trong các tình huống nêu trên giúp giải quyết triệt để khoảng trống pháp lý. Thay vì buộc NSDLĐ làm lại từ đầu, giờ đây họ chỉ cần thực hiện một thủ tục hành chính đơn giản hơn để cập nhật thông tin hoặc thay thế giấy tờ bị mất/hỏng. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian và chi phí cho NSDLĐ, mà còn giúp hệ thống quản lý lao động nước ngoài phản ánh đúng bản chất tình huống phát sinh, tức là chỉ thay đổi hình thức, không thay đổi nội dung gốc.
Nhìn chung, Dự Thảo thể hiện rõ định hướng cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và NLĐNN trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao. Dự Thảo một khi được ban hành, sẽ là bước chuyển mình quan trọng trong việc hoàn thiện môi trường pháp lý về lao động nước ngoài tại Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
